Sąd ma prawo zmniejszyć zastrzeżoną w umowie karę umowną, jeżeli jej wysokość jest rażąco wygórowana w stosunku do stopnia winy dłużnika, znaczenia naruszonego zobowiązania oraz korzyści uzyskanej przez wierzyciela. Podstawą prawną tego mechanizmu jest art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego, który przewiduje, że sąd może miarkować karę umowną w przypadku rażącej niewspółmierności między jej wysokością a rzeczywistymi skutkami niedotrzymania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Zastrzeżenie kary umownej samo w sobie stanowi instrument zabezpieczający wierzyciela, polegający na możliwości dochodzenia określonej kwoty bez konieczności wykazywania wysokości poniesionej szkody (art. 483 oraz art. 484 § 1 KC).
Jednakże prawo do sankcji nie może prowadzić do nadużyć, dlatego ustawodawca i orzecznictwo dopuszczają ingerencję sądu, gdy kara zaskakująco przewyższa zarówno stopień winy dłużnika, jak i skalę uszczerbku doznanego przez wierzyciela lub uzyskane przez niego korzyści.
Przy ocenie rażącej niewspółmierności sąd analizuje stopień zawinienia – odróżniając działania umyślne od nieumyślnych – oraz bierze pod uwagę faktyczną wartość szkody poniesionej przez wierzyciela. Uwzględnia również okoliczności nadzwyczajne, takie jak wysokość kosztów poniesionych przez dłużnika wskutek zastosowania kary, a także ewentualne działania naprawcze dłużnika, które mogą łagodzić skutki naruszenia. Orzecznictwo Sądu Najwyższego stale podkreśla, że miarkowanie może nastąpić wyłącznie w przypadkach rażącej dysproporcji, przy czym za takie uznaje się sytuacje, gdy kara kilkukrotnie przewyższa realną wartość szkody albo gdy stawka procentowa kary od wartości kontraktu jest nadmiernie wysoka (zob. m.in. wyroki SN I CSK 273/14 i II CSK 689/12).
Skutkiem miarkowania jest ostateczne ustalenie przez sąd kwoty do zapłaty, wiążące obie strony. Zmniejszenie kary do poziomu odpowiadającego rzeczywistej stracie wierzyciela lub racjonalnemu marginesowi sankcji umożliwia równoważenie funkcji kompensacyjnej i sankcyjnej kary umownej, chroniąc dłużnika przed nadmiernym obciążeniem, a wierzyciela przed koniecznością udowadniania wysokości szkody.
MASZ PYTANIA LUB WĄTPLIWOŚCI? ZADZWOŃ LUB ZOSTAW SWÓJ NUMER!
+48 696 097 787
Oferujemy możliwość konsultacji on-line oraz porad prawnych przez internet, dostosowując się do Państwa potrzeb i preferencji.
Skontaktuj się z nami, aby wspólnie dobrać odpowiedni termin porady on-line, dostosowany do Państwa wymagań i wygody.
